Бидний бүтээсэн нийгэм, тэдний харгислал

2026-03-11 12:51:00

Сүүлийн жилүүдэд өсвөр насны хүүхдүүдийн дунд дээрэлхэлт, доромжлол, бие биедээ харгис хандах явдал анхаарал татахуйц хэмжээнд нэмэгдэж байна. Сургууль, гудамж талбай, цахим орчин гээд хаана ч хүүхдүүдийн хоорондын зөрчил хурцдаж, зарим тохиолдолд бие махбодын болон сэтгэл зүйн ноцтой хохирол учруулдаг болжээ. Энэ асуудлыг зөвхөн “хүүхдүүдийн ааш зан” гэж харахаас илүү нийгмийн олон хүчин зүйлтэй холбоотойгоор ойлгох шаардлагатай.

Юуны өмнө өсвөр нас бол хүний зан төлөв, үнэт зүйлс бүрэлдэн тогтдог эмзэг үе. Энэ үед хүүхдүүд өөрийгөө илэрхийлэх, бүлэгт багтах, бусдаас хүлээн зөвшөөрөгдөх хүсэл маш хүчтэй байдаг. Зарим хүүхэд өөрийгөө хүчтэй, давамгай гэдгээ харуулахын тулд бусдыг дорд үзэх, шоолох, дээрэлхэх аргыг сонгодог. Энэ нь тэдний дотоод айдас, өөртөө итгэлгүй байдлыг нуух нэг хэлбэр ч байж болно.

Гэвч дээрэлхэлтийг бий болгодог гол хүчин зүйлсийн нэг нь нийгмийн орчин юм. Хүүхдүүд томчуудын зан үйл, харилцааг ажиглаж суралцдаг. Хэрэв нийгэмд уур бухимдал, үл хүндлэл, хүчирхийллийг хэвийн мэт харуулах хандлага их байвал хүүхдүүд ч мөн адил ийм харилцааг дуурайх магадлал өндөр байдаг. Телевиз, кино, цахим сүлжээ зэрэг мэдээллийн сувгууд дээр хүчирхийлэл, доромжлолыг “энтертайнмент” хэлбэрээр үзүүлэх нь зарим хүүхдэд буруу ойлголт төрүүлж болзошгүй.

Мөн гэр бүлийн орчин маш чухал нөлөөтэй. Эцэг эх нь үргэлж завгүй, эсвэл хүүхэдтэйгээ харилцах цаг бага бол хүүхэд дотоод мэдрэмжээ илэрхийлэх боломжгүй болдог. Зарим хүүхэд гэр бүлдээ дарамт мэдэрч өссөн бол тэр бухимдлаа сургууль дээрээ өөр хүүхдүүдэд гаргах тохиолдол бий. Харин эсрэгээрээ хайр, хүндлэлтэй орчинд өссөн хүүхэд бусдыг ойлгож, хүндлэх хандлага илүүтэй байдаг.

Цахим орчны нөлөө ч мөн том асуудал болж байна. Нийгмийн сүлжээнд нэрээ нууж бусдыг доромжлох, гутаах, гүтгэх явдал амархан болсон. Энэ нь “кибер дээрэлхэлт” хэмээх шинэ хэлбэрийг бий болгож, зарим хүүхдийн сэтгэл зүйд гүн шарх үлдээдэг. Харамсалтай нь цахим орчинд хэлсэн үг, хийсэн үйлдэл бодит амьдрал дээрх шиг шууд хариуцлага хүлээлгэдэггүй мэт санагддаг тул хүүхдүүд заримдаа илүү харгис хандах нь бий.

Тиймээс өсвөр үеийн дээрэлхэлтийг бууруулахын тулд зөвхөн хүүхдүүдийг буруутгах нь хангалтгүй. Эцэг эх, багш, сургууль, хэвлэл мэдээлэл, нийгэм бүхэлдээ хүүхдүүдэд үлгэр дуурайлал болох шаардлагатай. Хүүхдүүдийг сонсож ойлгох, сэтгэл зүйн боловсрол олгох, харилцан хүндлэлтэй орчныг бүрдүүлэх нь маш чухал юм.

 Өсвөр насны хүүхдүүд угаасаа харгис төрдөггүй. Харин тэднийг хүрээлж буй орчин, харж сонсож байгаа зүйлс, авсан хүмүүжил нь тэдний зан төлөвийг тодорхойлдог. Хэрэв нийгэм бүхэлдээ илүү хүндлэлтэй, ойлголцолтой, энэрэнгүй байж чадвал хүүхдүүд ч мөн адил тийм ирээдүйг бүтээх болно.